شماره ۱۰ در فوتبال به چه معناست؛ ذهن‌های زیبا

تا چند سال پیش بهترین بازیکنان هر تیم شماره ۱۰ را بر تن می‌کردند. شماره ۱۰‌هایی که به زیبایی فوتبال کمک می‌کردند....

تا چند سال پیش بهترین بازیکنان هر تیم شماره ۱۰ را بر تن می‌کردند. شماره ۱۰‌هایی که به زیبایی فوتبال کمک می‌کردند.

یوهان کرایف: شما فوتبال را با مغزتان بازی می‌کنید و پاهایتان تنها به شما کمک می‌کند. 
بازتاب این جمله از بدو تاریخ در فوتبال قابل مشاهده بوده است. مانند یک هنرمند که همه تصور می‌کنند هنر او از ابزارش نشات می‌گیرد اما تمام هنرش مغز و ذهن اوست. چیزی شبیه به یک فوتبالیست که تمام قدرتش به آن‌چیزیست که در ذهنش است و باعث می‌شود تصمیمات خوبی بگیرد نه قدرت فیزیکی و بدنی‌اش. در زمین چمن به پست‌هایی مانند هافبک دفاعی یا مدافعانی با فیزیک مناسب هم نیاز است اما ذهن زیبای مورد بحث ما بیشتر اوقات بر «پست شماره ۱۰» دلالت دارد.
اساس شکل گیری شماره ۱۰
سه چهارم جلوی زمین هر تیم به بازیکنانی خلاف و تکنیکی نیاز دارد. کسانی که قدرت حمل توپ بالایی دارند و نقشه‌های حمله را طراحی می‌کنند. به جرات می‌توان گفت تمام اعضای تیم منتظر درخشش «بازیکن پست شماره ۱۰» هستند تا لحظه جادویی فرا برسد و با یک دریبل که منجر به فضا شود یا پاس رو به عقب که ذهن بازیکنان حریف را به چالش بکشد، تفاوت دو تیم رقم زده شود. بازیکنانی از این قبیل هستند که از هیچ، همه چیز را می‌سازند. بازیکنانی چون برکمپ و مسوت اوزیل. نعمت‌هایی که آن‌قدر مهارت ذهنی فوق‌العاده‌ای دارند که فوتبال را از همیشه زیباتر کرده‌اند. این پست به مرور دچار تغییراتی شده و در هر سیستم معنایی متفاوت می‌دهد.
۴-۴-۲
با رشد فوتبال، پست شماره ۱۰ هم دچار تغییرانی شد. کسی که در سیستم ۲-۴-۴ این نقش را بر عهده دارد تا حدودی نقشی درگیرانه دارد و با فضا سازی، برای هم‌تیمیانش فرصت گلزنی ایجاد می‌کند. در این سیستم شماره ۱۰ نیاز به توانایی‌هایی چون قدرت کنترل و حمل توپ مناسب دارد تا مانند دنیس برکمپ (یک شماره ۱۰ واقعی) بتواند در زمین مانور دهد و حتی هافبک‌های حریف را هم دچار اختلال در شرح وظایف کند.  شماره ۱۰، در سیستم ۲-۴-۴ با شیفت خود از چپ به راست و بالعکس و با کمک هافبک‌های دفاعی می‌تواند به خوبی در چمن مانور دهد و نتیجه این کار را با درخشش هم‌تیمی‌هایش در استفاده از فضای ایجاد شده در محوطه جریمه ببیند. شماره ۱۰ می‌تواند در هنگام مالکیت حریف هم از جلوی زمین نقش دفاعی خود را آغاز کند.
۴-۲-۳-۱
در این سیستم شرح وظایف متفاوت است. شماره ۱۰، در خط سوم و در کنار دو وینگر بازی می‌کند. این سیستم نیاز به وینگرهای سرعتی در کناره‌ها دارد تا به موقع خودشان را به محوطه جریمه برسانند. پرس کردن هم در این سیستم جزو مهم‌ترین شرح وظایف شماره ۱۰ است. البته این پرس، بستگی به شیوه بازی تیم مربوط است. مانند دکو و ریکلمه که با نمایش‌های فوق‌العاده‌شان اهمیت این پست را نشان دادند.  دکو به تنهایی به کابوس مدافعان رقیب پورتو تبدیل شده بود و در نهایت بهترین بازین فینال لیگ قهرمانان سال ۲۰۰۴ هم شد.
سیستم ۱-۳-۲-۴ که در اویل سال ۲۰۱۰ به شدت محبوب شده بود، در واقع راه مقابله‌ای با ۳-۳-۴ هجومی بارسلونا بود. در سیستم ۳-۳-۴ استراتژی بر مبنای مالکیت توپ نهاده می‌شود و شماره ۱۰  بیشتر در میانه میدان به بازیسازی و حتی گل‌زنی مشغول است. کوتینیو در زمان حضورش در اینترمیلان، بهترین مثال برای این پست است.
کم‌رنگ شدن نقش شماره ۱۰ 
این پست با تغییرات فوتبال و روی کار آمدن توتال فوتبال کم‌رنگ شد. در سیستم‌های جدید، تمام بازیکنان باید به موقع حمله و به موقع دفاع کنند و این مسئله با شرح وظایف شماره ۱۰ در تضاد است زیرا بازیکنی که در پست شماره ۱۰ قرار می‌گیرد با تعاریف جدید، تنبل به شمار می‌آيد و مربیان نمی‌توانند همیشه و در هر شرایطی از آن بهره ببرند.
سیستم‌های جدید بیشتر به هافبک‌های باکس تو باکس و بازیکنانی که دائما در حال رفت و آمد بین محوطه‌های جریمه هستند نیاز دارد. کسانی مثل فرمینیو و آگوئرو که می‌توانند در پست وینگر هم ایفای نقش کنند. آن‌ها با شرح وظایف جدیدشان جای خالی شماره  ۱۰ ‌های سنتی را پر می‌کنند. نوع دیگری از شماره ۱۰ هم در سیستم جدید گواردیولا یعنی ۳-۲-۳-۲ وجود دارد. در این سیستم مدافعان کناری مانع از هجوم حریف می‌شوند و ۲ هافبک، هم نقش شماره ۸ (هافبک‌هایی با قدرت بدنی بالاتر) و هم نقش شماره ۱۰ را بر عهده دارند. تیمی بدون شماره ۱۰ تخصصی اما در واقع به همراه شماره ۱۰! شاهکار گواردیولا!
امروزه، شماره ۱۰ زمانی استفاده می‌شود که مدافعان خسته شده‌اند و نیازی به حضور فعال آن‌ها در تک تک دقایق بازی نیست و به همین دلیل بسیاری از تیم‌ها نیازی به حضور بازیکنانی با خصلت‌های ۱۰ سنتی احساس نمی‌کنند اما قطعا می‌‌توان گفت فوتبال با نبود چنین بازیکنانی دچار فقر می‌شود و فوتبال‌دوستان به زودی می‌خواهند این نقش باز هم پررنگ شود.